معرفی کتاب: لهوف

کتاب «اللهوف علی قتلی الطفوف» (آههاى سوزان بر کشتگان بیابان) اثر سید بن طاووس میباشد که پیرامون شرح قیام امام حسین(ع) از حرکت ایشان از مدینه، حوادث روز عاشورا تا بازگشت اسرا به وطن میباشد.
از مشخصههای این کتاب آن است که به صورت یک داستان پیاپی تنظیم شده است.
در اعتبار این کتاب باید گفت هرچند روایات این کتاب مانند بسیاری از کتب تاریخی دیگر، بدون ذکر سلسله اسناد نقل شده است، اما بیشتر اندیشمندان گذشته و حال این مورد اعتماد میدانند.
این کتاب با اینکه به عربی نوشته شده است؛ به جهت اهمیتی که داشته، به فارسی ترجمه شده است. این کتاب برای اولین بار در دوره صفویه و توسط عالمی به نام سید بهاء الدین مختاری ترجمه شد و پس از آن و تا امروز، ترجمههای دیگری برای آن نگاشته شده است.

روایات این کتاب - مانند بسیاری از دیگر کتب تاریخی - به صورت مرسل بوده و تنها آخرین راوی و یا آخرین کتابی که از آن نقل شده، ذکر شده است. با این وجود، سید از نقل مطالب اغراقآمیز که در کتب مشابه بوده خوددارى کرده است.
با توجه به شخصیت مؤلف و نیز هماهنگی بسیاری از مطالب ذکر شده در آن با نقلهای دیگر، این کتاب در مجموع از مقاتل معتبر و قابل استناد به شمار میآید.

کتاب لهوف در چند فصل یا به تعبیر خود سید به چند « مسلک » تنظیم شده است که برخی مترجمان همه ی مسالک و برخی یک یا چند مسلک را ترجمه نموده اند .

مسلک اول با ولادت امام حسین علیه السلام آغاز می شود . البته این رسم در بسیاری از کتب که در مورد حضرت نوشته شده جاریست . بعد از تولد امام حسین علیه السلام بخش عمده ای از زندگانی حضرت را در زمان پدر و برادر رها کرده به سخنرانی اباعبدالله علیه السلام در مکه می پردازد . لذا با همه ی ارزش این کتاب جهت دریافت گزارش لحظه به لحظه ی حرکت اباعبدالله علیه السلام از خواندن کتب دیگر بی نیاز نیستیم .

بعد از سخنرانی آن حضرت در مکه به شهادت قیس بن مصهر پرداخته است . قیس فرستاده اباعبدالله علیه السلام به کوفه است که در آنجا دستگیر شد و پس از بلعیدن نامه ، عبیدالله بن زیاد به او گفت تو را مخیر می کنم که از پشت بام به زمین پرتاب شده ، یا گردنت را بزنم یا این که حضرت را سب کنی و نامه را افشا نمایی . قیس به منبر رفت و پس از توصیف حضرت از او دفاع نمود .

بعد از شهادت قیس دیدار اباعبدالله علیه السلام با حربن یزید ریاحی مطرح می شود که در این میان حدود ۱۰ منزل و حوادث آن ها از قلم افتاده است . بنابراین با وجود مستند بودن ، فاقد بخش های مهم است .

بعد از دیدار حرب با اباعبدالله علیه السلام به سخنرانی زهیربن قین و حر در محضر اباعبدالله علیه السلام پرداخته که در این فاصله هم بخش هایی مفقود از تاریخ کربلا گردیده است .

مسلک دوم از سخنرانی اباعبدالله علیه السلام در کربلا آغاز شده ، سپس به برخورد محکم ابا الفضل العباس علیه السلام و برادران حضرت با شمربن ذی الجوشن و بعد از آن به شب عاشورا ، شوخی و بذله گویی اصحاب ، سخنرانی امام علیه السلام و توبه حر اشاره نموده است .

بعد از آن به نماز ظهر اباعبدالله علیه السلام پرداخته ، سپس به شهادت علی اکبر علیه السلام ، حضرت علی اصغر علیه السلام ، اباالفضل العباس علیه السلام و عبدالله بن الحسن علیه السلام پرداخته که در این بین به شهادت سایر اصحاب و بنی هاشم اشاره ای نگردیده است .

مسلک سوم با خاک سپاری شهدا در شب سوم شروع شده و در این جا نیز خلا و فاصله ها زیاد است و وقایع مهم نظیر شهادت اباعبدالله علیه السلام ، غارت خیمه ها ، برخورد با کودکان و اسرا ، منزل کوفه و … بیان نگردیده اند .

بعد از آن به کوفه ، شام و خطبه حضرت زینب علیها السلام ، امام سجاد علیه السلام وام کلثوم و شهادت عبدالله بن عفیف ازدی پرداخته شده است .

ابن عفف از اصحاب حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام است که در جنگ جمل یک چشم و در صفین چشم دیگر خود را از دست داد . در اثر سر و صدایی که در خارج کاخ یزید به راه انداخت ، تعقیق و در منزل خود به شهادت رسید .

سپس به بازگشت کاروان اسرا به مدینه و دستگیری و سرنوشت قاتلان اباعبدالله علیه السلام می پردازد .

به جهت مقتل خوانی ، مناسب ترین مقتل است و هیچ کتابی از این جهت بر آن ارجح نیست

لهوف کتابی شیرین ، تأثیرگذار ، روان و رویکرد آن اشک انگیزی و تأثر انگیزی است ، در پی طرح درس ها ، عبرت ها و مسائل عرفانی نیست . گرچه گاه برخی درس ها و ظرائف کربلا غیرمستقیم در آن مطرح می شود .